Een leeg vel kan ruimte zijn. Het kan ook voelen alsof er meteen iets goeds op moet komen. Voor de eerste zin geschreven is, wordt zij al beoordeeld: te gewoon, te gezocht, niet oorspronkelijk genoeg. De verwachting begint eerder dan de tekst.
In het CREA-rooster stond bij een les van gastdocent Ike Krijnen een oefening om vier regels te schrijven over de persoonlijke betekenis van het lege papier. Deze uitwerking bouwt voort op die ingang binnen de cursus die Justin Samgar ontwikkelde. De aarzeling hoeft niet eerst te verdwijnen; zij kan materiaal worden.
Illustratief beeld: Justin Samgar bij een schrijftafel met typemachine. Fotografie: Mark Groeneveld.
Beschrijf wat er nu gebeurt
Leg een vel neer of open een leeg document. Kijk niet naar het onderwerp dat eigenlijk behandeld zou moeten worden. Noteer eerst welke handelingen het schrijven voorafgaan.
Wordt de pen rechtgeschoven? Een oude tekst herlezen? De lettergrootte veranderd? Dat zijn concrete gegevens. Een oordeel over gebrek aan creativiteit zegt iets anders dan de waarneming dat de titel drie keer is weggehaald.
De oefening hoeft geen verklaring van het hele schrijfproces op te leveren. Zij verzamelt alleen een klein vertrekpunt dat dicht genoeg bij het huidige moment ligt.
Vier regels, geen verplicht meesterwerk
Schrijf vier regels over wat het lege papier oproept. Het kan worden aangesproken, beschreven of een rol krijgen. Laat het woord inspiratie voorlopig weg. Zoek liever naar een handeling of beeld.
Een fictieve oefenvariant, geen citaat uit Justins werk:
Het vel ligt klaar.
De schrijver slijpt zijn potlood nog een keer.
Alsof een scherpere punt
beter weet waar het verhaal begint.
De tekst verklaart niet het hele probleem. Hij maakt één beweging zichtbaar: uitstel dat de vorm van voorbereiding krijgt. Een andere schrijver kan in hetzelfde lege vel juist rust of ongeduld herkennen.
Kies één woord dat verder kan
Lees de vier regels hardop. Welk woord roept iets op wat nog niet gepland was? In het voorbeeld kan dat scherpte zijn, beginnen of de verhouding tussen degene die schrijft en het gereedschap.
Schrijf vanuit dat ene woord nog vier regels. Ze hoeven niet direct bij de eerste versie te passen. De schrijver onderzoekt een verbinding, niet een vaste route naar het einde.
Misschien verandert het onderwerp onderweg. Het vel was alleen de ingang. Er kan een tekst ontstaan over verwachtingen, een herinnering of de neiging om alles eerst onder controle te willen hebben. De selectie van het bruikbare materiaal komt later.
Schrijven en beoordelen even uit elkaar halen
Voor deze oefening helpt het om twee rondes te onderscheiden. Eerst ontstaat materiaal. Daarna volgt de beoordeling. Tijdens het schrijven hoeft niet iedere formulering al aan de eisen van een publicatie te voldoen.
Dat betekent niet dat eerste versies altijd beter of eerlijker zijn. Redactie blijft belangrijk. Het oordeel wordt alleen even uitgesteld zodat er iets is om op te reageren.
Bij het teruglezen worden de vragen concreet: welke regel verrast, welke herhaalt een bekende uitdrukking en waar is de tekst vooral uitleg? Zo verandert een vaag oordeel over talent in een keuze over dit materiaal.
Reflectievraag
Veranderde de aandacht toen het lege papier zelf het onderwerp werd? En welke regel kwam voort uit een waarneming in plaats van uit de wens meteen iets indrukwekkends te schrijven?
De CREA-cursussen verbonden schrijven aan voordracht en feedback, met verschillende docenten en benaderingen. Deze kleine oefening is één ingang, geen universele remedie tegen vastlopen. Soms is vooral materiaal nodig waarop een schrijver vervolgens kan reageren.
Leave a reply