Je maakt werk dat mensen wil raken en verbinden. Dat is een begrijpelijk verlangen, maar het zegt nog weinig over wat er te horen of te zien is. Veel makers zouden dezelfde zin kunnen gebruiken. Een artist statement wordt sterker wanneer het de eigen keuzes zichtbaar maakt.
Artistieke identiteit en positionering horen bij het programma van Verteller College. Deze oefening helpt om van algemene omschrijvingen naar een korte tekst over je daadwerkelijke praktijk te gaan. Je hoeft jezelf niet groter te maken dan het werk dat er is.
Illustratief beeld: Justin Samgar tijdens Amsterdammer van het Jaar 2021. Fotografie: Jurre Rompa.
Begin bij drie werken, niet bij je ideale imago
Kies drie eigen teksten, opnamen of performances die samen iets van je belangstelling laten zien. Beschrijf per werk wat je hebt gemaakt, welke vraag erin speelt en welke vormkeuze belangrijk is.
Zoek vervolgens overeenkomsten en verschillen. Schrijf je steeds vanuit een concrete observatie? Werk je met humor naast een zwaar onderwerp? Verander je persoonlijke herinneringen in fictieve scènes? De voorbeelden geven je meer houvast dan een lijst gewenste eigenschappen.
Een artist statement hoeft niet alle werken passend te maken. Als je praktijk uiteenloopt, kun je juist benoemen wat je in die verschillende vormen onderzoekt.
Maak grote woorden toetsbaar
Schrijf de algemene woorden op die je geneigd bent te gebruiken: authentiek, interdisciplinair, urgent, verbindend. Zet er vervolgens een concrete keuze naast.
‘Interdisciplinair’ kan bijvoorbeeld worden: ‘Ik schrijf teksten die tijdens repetities samen met een muzikant van ritme en lengte veranderen.’ Nu wordt duidelijk wat de samenwerking werkelijk met het werk doet.
‘Persoonlijk’ kan betekenen dat je eigen herinneringen gebruikt. Het kan ook gaan over de vertelafstand of de manier waarop je publiek aanspreekt. De lezer hoeft niet te raden welke betekenis jij bedoelt.
Schrijf een eerste versie in vier bewegingen
Vertel eerst wat je maakt. Beschrijf daarna welke vragen terugkeren. Laat vervolgens zien hoe je daaraan werkt en geef één concreet voorbeeld. Samen kan dat een tekst van ongeveer honderdvijftig woorden opleveren.
Een fictief begin: ‘Ik schrijf korte podiumteksten over de dingen die mensen niet zeggen tijdens gewone gesprekken. Herhaling en kleine lichamelijke handelingen spelen daarin een rol. In mijn laatste performance werd dezelfde begroeting vijf keer anders uitgesproken.’
Dit is een oefenvoorbeeld, geen voorgeschreven stijl. Het laat zien hoe een concrete artistieke keuze meer vertelt dan de claim dat een maker taboes doorbreekt.
Een statement is geen volledige biografie
Je geboorteplaats, opleidingen en opdrachtgevers kunnen elders relevant zijn. Een artist statement hoeft niet je hele cv te dragen. Het richt de aandacht op het werk en de benadering.
Houd ook feitelijke status en ambitie uit elkaar. Je kunt zeggen dat je een nieuwe vorm onderzoekt zonder te doen alsof die al uitvoerig is gerealiseerd. Samenwerking noemen betekent bovendien niet dat je alle bijdragen van de andere makers zelf hebt geleverd.
Bij KARAKTER en SpaceAgePoetry krijgt Justins verhouding tot taal en muziek verschillende vormen. Een beschrijving wordt preciezer wanneer die verschillen zichtbaar blijven.
Laat een lezer het werk terugvinden
Vraag iemand die je minder goed kent na het lezen wat die verwacht te zien of horen. Laat daarna een voorbeeld zien. Komt de verwachting in de buurt, of heeft je tekst vooral een aantrekkelijk maar vaag beeld gemaakt?
Schrap iedere zin die ook zonder aanpassing bij vrijwel iedere andere maker zou passen. Niet omdat je geforceerd uniek moet klinken, maar omdat de tekst iets concreets over jouw keuzes moet vertellen.
Reflectievraag
Welke zin kon je alleen schrijven doordat je naar echt werk keek? En welk woord gebruik je vooral omdat het professioneel klinkt?
Lees over Verteller College of makersbegeleiding. Een statement mag veranderen wanneer je praktijk verandert. Het is een bruikbare beschrijving, geen definitieve grens rond wat je nog mag maken.
Leave a reply